Powrót

Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT) dla prawidłowego funkcjonowania organizmu

NNKT

Tłuszcz to jeden z najważniejszych składników energetycznych w diecie człowieka. Co więcej, jest on cennym źródłem niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych, określanych mianem NNKT. Ludzki organizm nie ma zdolności samodzielnego wytwarzania NNKT, więc konieczne jest dostarczanie ich w diecie. Tymczasem niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe pełnią wiele ważnych funkcji w organizmie, wchodząc w skład błon komórkowych oraz regulując pracę układu sercowo-naczyniowego, poziom ciśnienia tętniczego oraz pracę hormonów (1).

Rola niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych dla zdrowia człowieka jest znana już od dawna. Obecnie największe wartości prozdrowotne przypisuje się dwóm grupom NNKT:

  • kwasom tłuszczowym omega-3 – w skład tej grupy wchodzi przede wszystkim kwas linolenowy (ALA) oraz jego pochodne, zgodnie z zaleceniami ekspertów z European Food Safety Authority jego dzienne spożycie powinno wynosić 0,5% całkowitej energii dostarczanej z pożywieniem,
  • kwasom tłuszczowym omega-6 – w skład tej grupy wchodzi przede wszystkim kwas linolowy (LA) oraz jego pochodne, według zaleceń European Food Safety Authority jego dzienne spożycie powinno wynosić 4% całkowitej energii dostarczanej z pożywieniem (2).

Kwasy omega 3 i 6 – jaka jest ich rola w organizmie człowieka?

Badania naukowe dowiodły, że niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe pełnią wiele ważnych funkcji w organizmie. Są one składnikiem strukturalnym błon komórkowych i mitochondrialnych, zwiększają przepływ krwi przez naczynia krwionośnie, zapobiegając zawałom, udarom mózgu i miażdżycy. Z NNKT powstają eikozanoidy, czyli biologicznie czynne związki, pełniące funkcję miejscowych hormonów. Pozytywnie wpływają one na pracę układu pokarmowego, nerwowego, oddechowego, sercowo-naczyniowego, narządów rozrodczych i nerek, hamują procesy nowotworowe, regulują krzepnięcie krwi oraz działają przeciwzapalnie. Kwasy tłuszczowe omega-3 zmniejszą stężenie szkodliwych trójglicerydów we krwi, zapobiegają arytmiom serca, hamują powstawanie zakrzepów w naczyniach krwionośnych, obniżają ciśnienie krwi i działają przeciwzapalnie. Z kolei kwasy tłuszczowe omega 6 są nieocenione m.in. w regulacji poziomu cholesterolu, zmniejszając stężenie jego szkodliwej frakcji LDL. Co jednak ważne, dla zachowania wszystkich dobroczynnych właściwości tych substancji, niezwykle istotny jest stosunek kwasów omega-3 do omega-6 w diecie. Powinien o wynosić 1:4 (3).

Skutki niedoborów NNKT

Niedobory niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych w organizmie występują najczęściej na skutek nieprawidłowych nawyków żywieniowych, choć niekiedy bywają one również efektem zaburzeń metabolicznych oraz wpływu niekorzystnych czynników, takich jak spożywanie alkoholu, palenie papierosów czy narażenie na promieniowanie UV. Zbyt małe ilości NNKT mogą natomiast skutkować:

  • zmniejszeniem odporności organizmu i zwiększoną podatnością na infekcje,
  • niedoborem płytek krwi,
  • występowaniem rozmaitych zmian skórnych,
  • nadciśnieniem tętniczym
  • hamowaniem wzrostu,
  • upośledzeniem pracy wątroby, serca, nerek oraz innych narządów i tkanek (4).

Kwasy omega 3 i 6 w diecie

Jak już wcześniej wspomniano, ludzki organizm nie ma zdolności syntezy niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych, więc trzeba dbać o ich dostarczanie wraz z dietą. Największe ilości kwasów tłuszczowych omega-3 znaleźć można w tłustych rybach (śledź, łosoś, makrela), zielonych warzywach liściastych (sałata, szpinak) oraz niektórych rodzajach olejów roślinnych (sojowy, rzepakowy, z siemienia lnianego). Natomiast cennym źródłem kwasów tłuszczowych omega-6 są przede wszystkim nasiona kukurydzy, bawełny, słonecznika, soi, wiesiołka, ogórecznika, a także tłoczone z nich oleje (5). Olej z nasion wiesiołka w odpowiednio dobranych dawkach znaleźć można w suplemencie diety Oeparol od Grupy Adamed.

 

  1. Balas J. Kwasy tłuszczowe w rynkowych produktach spożywczych – oleje, margaryny, masło, tłuszcze mieszane, majonezy. Postępy Fitoterapii. 2005;3-4:109-114
  2. Zdrojewicz Z, Adamek M, Machelski A. et al. Wpływ kwasów tłuszczowych (omega) zawartych w rybach na organizm człowieka. Medycyna Rodzinna. 2015;3:137-143
  3. Ostrowska L. Tłuszcze. http://dieta.mp.pl/zasady/67338,tluszcze Data dostępu: 16.03.2017
  4. Bojarowicz H, Woźniak B. Wielonienasycone kwasy tłuszczowe oraz ich wpływ na skórę. Problemy Higieny i Epidemiologii. 2008;89(4):472-473
  5. Dudzisz-Śledź M, Śledź A, Jażdżewski P. Nienasycone kwasy tłuszczowe a zdrowie człowieka. Medycyna Rodzinna. 2006;4:78-81